Spektakle
Drukuj Zmniejsz tekst Powiększ tekst
Terminy:

ZŁOTE RUNO
Opera

Kompozytor:
Aleksander Tansman

Autor libretta:
Salvador de Madariaga w swobodnym opracowaniu mitu greckiego o złotym baranku

Data premiery:
2.12.2016

Realizatorzy:
Kierownictwo muzyczne:
Łukasz Borowicz

Asystent kierownika muzycznego:
Rafał Kłoczko

Reżyseria, kostiumy:
Maria Sartova

Dekoracje i reż świateł:
Yves Collet

Choreografia:
Jarosław Staniek

Asystentka choreografa:
Karolina Rejnus-Mroczek

Multimedia/wizualizacja:
Matthieu Mullot

Producent:
Łukasz Mitka

Współpraca:
Tansman Festival



Opera buffo w trzech aktach
Opera powstała w roku 1938, roku wielkich kryzysów ekonomicznych i politycznych i z tego też powodu od razu nie była zrealizowana na żadnej ze scen teatralnych. Jej jedyne wykonanie zostało zrealizowane jako audycja radiowa w paryskiej rozgłośni w cyklu „L’Opera de Dix-Heures”, prowadzonym przez Bronisława Horowicza. Salvador de Madariaga opracował libretto według jednego z wątków mitu greckiego o cudownym baranku ze złotą sierścią, który w wyprawie argonautów pomógł dzieciom króla Atamasa. Madariaga w swoim swobodnym potraktowaniu mitu uwalnia jednak wyobraźnię i urojenia, ucieka od przekazanych wartości i racjonalizmu, kreując pewien teatr absurdu. Mit o złotym runie przedstawiony  jest jak do góry nogami przekręcony obraz. Co zatem pozostaje po wspanialej legendzie? Samotny, stary tygrys, który znudzony samotnością otwiera pysk i gubi wszystkie sztuczne zęby…
Pierwsza sceniczna realizacja tej opery komicznej, powstaje dzięki współpracy Teatru Wielkiego w Łodzi i Festiwalu Tansmana, którego organizatorzy od wielu już lat propagują twórczość swojego patrona, tak silnie przecież związanego z Łodzią. ZŁOTE RUNO zdaje się więc być wisienką na torcie tegorocznej edycji Festiwalu.

 
*** SYNOPSIS ***

Akt I
Albina (Biała), księżniczka Cocagnii (Kraju Szczęśliwości), córka króla Tireboule’a (Strzałwgłówkę) przechadza po parku swoje znudzenie i marzenia. Nagle na niebie pojawia się samolot i niespodziewanie ląduje na ziemi. Zjawia się Falcon (Sokół) w stroju lotnika. Albina odkrywa w nim przepowiedzianego jej przez chrzestną matkę ukochanego, który się z nią ożeni i zabierze ją do innego kraju. Proponuje, by udał się do pałacu i przyjął posadę błazna królewskiego (dotychczasowy błazen niedawno zmarł). W Kraju Szczęśliwosci, obfitującym we wszystko, błazen jest „jedynym człowiekiem poważnym”; wszyscy bowiem noszą maski i nikt niczego nie pamięta. Jest to naród bez emocji i historii. Sokół odwzajemniając uczucia księżniczki, zgadza się na jej propozycję. Biała, udaje się do pałacu, by przygotować jego przybycie. Na scenie pojawia się tancerka, Tibialegra (Lekkipiszczel), dawna znajoma Sokoła. Oświadcza mu, że pragnie poślubić Jeana Laina (Jana Wełnę), ostrzyc go i umknąć z jego złotym runem. Okazuje się, że Kraj Szczęśliwości utrzymuje się z corocznego strzyżenia złotej wełny Jana Wełny. Sokół obiecuje jej w tym pomóc. Lekkipiszczel spotyka Don Toriba (Wielkiego Łowczego Cmentarza Niehonorowanych), którego wprowadza do swoich planów. Rozmowę przerywa wejście zakochanego w tancerce generała Crenoma (generała Bluźnierczego). Lekkipiszczel wykorzystuje uczucia Bluźnierczego, ukrywając przed nim swoje prawdziwe zamiary.

Akt II
Przed salą pałacu królewskiego czekają na króla interesanci: generał Bluźnierczy, Wielki Łowczy Cmentarza Niehonorowanych oraz Szambelan Don Suave (Szambelan Rozkoszny). Ich przekomarzania i zlośliwości wypełniają chwile oczekiwania. Fanfary zapowiadają przybycie króla Strzałwgłówkę. Do sali tronowej wkracza król, a za nim błazen (Falcon) prowadzący na smyczy Narodowego Tygrysa. Błazen próbuje przekonać monarchę, by ten dał zgodę na ożenek Jana Wełny z Lekkimpiszczelem. Do sali wchodzi generał Bluźnierczy, aby powierzyć królowi tajemnicę zwiazaną z piękną tancerką, Lekkimpiszczelem.
Nagle wpada przerażony szef kościoła Ojciec Tragaldabale (Ojciec Rubaszny). W dolinie zauważył nieznany mu przedmiot, naprawiony samolot Sokoła. Dla Ojca Rubasznego jest to znak apokalipsy. Wielki Łowczy proponuje dla rozrywki zwołać radę Ministrów.
Marszałek zapowiada poszczególnych Ministrów, którzy po kolei wygłaszają pompatyczne przemówienia. Wzniosły nastrój burzy błazen pytaniem: co się stanie z Krajem Szczęśliwości gdy nagle Jan Wełna umrze? Wszyscy dochodzą do wniosku, że należy jak najszybciej ożenić Jana z Lekkimpiszczelem, żeby rodzina pomnożyła się o nowe malutkie baranki ze złotą wełną. Uroczystość kończy się ślubem Lekkiegopiszczela z Janem Wełną.

Akt III
Sokół oczekuje Lekkiegopiszczela. Lecz oto wpada przerażona księżniczka i rzuca się w ramiona Sokoła z rozpaczliwym okrzykiem: „Ratuj mnie! Oni chcą mnie wydać za mąż!” Jak się okazuje, konkurentami do jej ręki są czterej królowie z talii kart, przybyli z północy, wschodu, zachodu i południa. Po odejściu księżniczki, Sokół z okrzykiem „Eureka!” znajduje podstępne wyjście z sytuacji.
Wręcza Lekkiemupiszczelowi flakonik, poleca jej wlać jego zawartość do odrobiny wody i napoić tym Jana Wełnę. Jeśli Jan Wełna wypije miksturę, będzie wyglądał jak martwy. Lekkipiszczel zacznie lamentować, że jej mąż umarł, ale strzyc jego złotej wełny nie pozwoli!
 Czterej królowie przedstawiają się jeden po drugim. Nagle wpada Lekkipiszczel i zanosząc się od płaczu oznajmia, że jej mąż zmarł! Wszyscy są bardzo poruszeni. Przecież król został pozbawiony swego największego skarbu! Błazen prosi, by przynieść nieboszczyka. Każdy z królów proponuje własny sposób na wskrzeszenie Jana, ale wdowa Lekkipiszczel nie zgadza się na ich propozycje.
W tej oto chwili zbuntowany lud wdziera się na salę i domaga się złota z wełny Jana Wełny dla swojego „słupa szczęścia”. Bunt przerywa błazen, oświadczając, że jest zdolny przywrócić życie Janowi pod warunkiem, że otrzyma rękę księżniczki i na dodatek złote runo. Król przystaje na to. Sokół przywraca życie Janowi Wełnie.               
Ukazuje się księzniczka w stroju weselnym. Sokoł prowadzi ją do ojca-króla. Wszyscy opuszczają salę. Zostaje tylko samotny Narodowy Tygrys.
 

*** IMIONA ZNACZĄCE ***

Jean Laine / Jan Wełna
Princesse Albine / Biała Księżniczka
Tibialègre / Lekkipiszczel
Falcon Fou / Sokół Błazen
Le Roi Tireboule / Król Strzałwgłówkę
Le Grand Veneur, Don Toribe / Wielki Łowczy Cmentarza Niehonorowanych
Chambellan, Don Suave / Szambelan Rozkoszny
Premier Ministre, Prudent Courtecervelle / Premier Ostrożny Małymózg
Ministre de l'Ordre, Barbare Matraque / Minister Publicznego Porządku, Barbarzyńska Pałka
Ministre de Distraction Publique, Analphabète de la Bourrique / Minister Publicznej Rozrywki, Analfabeta Osioł
Ministre du Trésor, Vincent Longuemain / Minister Skarbu, Wincenty Długarączka
Ministre de la Justice, Tortueux Renard / Minister Sprawiedliwości, Pokrętny Lis
Général Crénom / Generał Bluźnierczy
Chef de l’Eglise cocagnarde, Le Père Tragaldabale / Szef Kościoła kraju Szczęśliwości, Ojciec Rubaszny
Huissier / Odźwierny
L'Agitateur / Agitator
Roi des Glaives / Król Mieczy
Roi des Massues / Król Pałek
Roi des Ors / Król Złota
Roi des Coupes / Król Pucharów
Tigre / Tygrys Narodowy
 
 


***
ZŁOTE RUNO Aleksandra Tansmana zostało uznane przez wiodący na świecie opiniotwórczy „Opera Magazine" za jedną z najbardziej oczekiwanych realizacji operowych miesiąca grudnia 2016 obok przedstawień m.in. z wiedeńskiej Staatsoper, mediolańskiej La Scali, brukselskiego Palais de la Monnaie, londyńskiego Covent Garden, sztokholmskiej Royal Opera.

Poszukiwania partytury LA TOISON D'OR Aleksandra Tansmana były prowadzone od wielu lat przez TANSMAN FESTIVAL – Stowarzyszenie Promocji Kultury im. A. Tansmana w Łodzi. Kwerendy prowadzono w Paryżu, Wiedniu, Mediolanie, Londynie, ponieważ tam mają siedziby wydawnictwa, z którymi współpracował Tansman, takie jak Ricordi czy Universal. Nie odnaleziono tam jednak partytury, ani w archiwum prywatnym Tansmana w Paryżu. Rękopis odnaleziono w końcu w Bibliotece Narodowej w Paryżu. TANSMAN FESTIVAL, Instytut Muzyki Polskiej, Stowarzyszenie Promocji Kultury im. A. Tansmana przy współpracy z Fabryką Nut przygotowały do wydania i premierowego wykonania na Finał TANSMAN FESTIVAL, partyturę, wyciąg fortepianowy oraz głosy orkiestrowe.

 
***
Oglądając ten spektakl, miałem wrażenie, że wszyscy wykonawcy umieją się tą muzyką doskonale bawić. Zachwycająco śpiewały Patrycja Krzeszowska (Biała Księżniczka) i Agnieszka Makówka (Lekkipiszczel), świetny był Łukasz Gaj (Falcon). Ich wspólna aria kończąca pierwszy akt była zaś jedną z najpiękniejszych chwil tego spektaklu. I wspaniała była orkiestra pod kierunkiem Łukasza Borowicza (przygotowanie Rafał Kłoczko), i wspaniały był chór (szkoda, że Tasman przewidział dla niego tak niewiele muzyki).
Cieszę się, że Paweł Gabara podjął ryzyko doprowadzenia do światowej prapremiery Złotego runa w Łodzi. Andrzej Wendland, dyrektor Festiwalu Tansmana, wielokrotnie próbował namówić szefów różnych polskich scen operowych do wystawiania dzieł patrona przeglądu. Udało mu się z „Przysięgą" w Teatrze Wielkim Operze Narodowej, ale to jednoaktówka, dzieło raczej znane. Mieliśmy w Łodzi światową prapremierę (brytyjski miesięcznik „Opera" polecał ją wśród dziesięciu najciekawszych spektakli operowych w Europie, obok m.in. produkcji Wiener Staatsoper, Royal Opera House i La Scali) i trzeba to wykorzystać. Złote runo powinno wejść do repertuaru Teatru Wielkiego.
W sumie jednak nie jest to opowieść ponura, ale dowcipna i lekka. Mamy bowiem do czynienia z muzyką Tansmana, która tu ukazuje wszystko, co najlepsze z francuskiej dwudziestowiecznej tradycji, od Ravela począwszy po Poulenca czy Honeggera (tak, to był Szwajcar, ale przecież z Paryżem powiązany). A przy tym jest to jednak bardzo tansmanowskie, rozpoznawalne, są tu charakterystyczne harmonie, faktury, humor, kontrapunkt (dwie fugi!), rytmy prawie jazzowe. Dobra, pozytywna energia. Takie pożegnanie z beztroską przedwojenną Europą. Muzyka (jak słusznie powiedział spotkany macias1515), którą można łyżkami jeść.
Spektakl broni się sam — zarówno od strony wizualnej, jak i akustycznej. Reżyserka opowiada go za pomocą środków oszczędnych i wystarczających. Duże znaczenie ma reżyseria świateł, znakomicie zrealizowana przez Yves’a Colleta. Mniej przekonujące były dla mnie wizualizacje, które zrozumiałej akcji potrafiły dodać przyciężkiej dosłowności (rozgwieżdżone niebo, natłok oczu czy parlament małp). Scenografia była iście symboliczna, z pięknie rozrzeźbionym złotym runem (przywodzącym mi na myśl rzeźby kinetyczne). Soliści-śpiewacy częściowo występowali przy pulpitach z nutami, częściowo zaś realizowali określone zadania sceniczne. Ważną rolę w spektaklu odegrał balet. Zgodnie z librettem opera rozpoczyna się w parku — „drzewami” są postaci we frakach, siedzące tyłem do widowni, w białymi maskami założonymi na tył głowy. To obywatele Krainy Szczęśliwości, nieuleczanie chowający swoją tożsamość za nieprawdziwą twarzą. Tancerze znakomicie zrealizowali swoją rolę, tworząc sugestywną postać zbiorową. Tanecznie zdublowano też niektóre partie śpiewaków. Nie zawsze wydawało mi się to słuszne — choćby w akcie pierwszym śpiewacy grający partie Księżniczki Białej  i Błazna Sokoła tak skutecznie realizowali zadania aktorskie, że odciągali wzrok od tańczących. W innym momencie, gdy śpiewacy stanęli przy pulpitach ich alter ego zabrakło. Kapitalnie natomiast wypadły sceny prezentacji Królów Karcianych i późniejsza licytacja na to, jak wskrzesić Jana Wełnę, odegrana właśnie przez balet. Spośród nich wyróżnię Króla Złota tańczonego przez Nazara Botsiy, który znów pokazał na scenie pełnokrwistą postać. Spośród śpiewaków aktorsko usatysfakcjonowali mnie Patrycja Krzeszowska jako Księżniczka Biała, Agnieszka Makówka jako Lekkipiszczel (znakomity kostium!), Janusz Ratajczak jako Król Strzałwgłówkę i Patryk Rymanowski jako Ojciec Rubaszny, Pokrętny Lis i Król Pucharów.
Libretto „Złotego runa" po latach poszukiwań zostało odnalezione w Bibliotece Narodowej w Paryżu. Wymagało przygotowania do wystawienia, Andrzej Wendland zrekonstruował nieczytelne fragmenty. Maria Sartova podjęła się zrealizowania inscenizacji koncertu. Materiał muzyczny był bardzo wymagający, zaś okres przygotowania przeznaczony na realizację prapremiery za krótki by opracować wielowymiarowe widowisko. Na scenie wykorzystano minimalizm formy. Widzowie nie zobaczyli monumentalnych dekoracji, przeniesienie do krainy Szczęśliwości miały umożliwić wizualizacje, jednak z powodu awarii sprzętu nie wszystkie udało się zaprezentować. Nie okazało się to żadną przeszkodą dla publiczności, która dzięki wspaniałym głosom solistów posmakowała atmosfery komicznego królestwa. Śpiewacy mogli wspierać się nutami, które znajdowały się na pulpitach rozstawionych na scenie. Trójce głównych bohaterów: księżniczce Albinie, Falconowi oraz Lekkiemupiszczelowi towarzyszyli tancerze (będący ich alter ego), których ruch sceniczny oddawał charakter relacji zachodzących między postaciami. Balet przejął na siebie większą część zadań aktorskich, zresztą z sukcesem.
 
***
Za warstwę muzyczną przedstawienia odpowiedzialny był Łukasz Borowicz, utalentowany i utytułowany dyrygent młodego pokolenia. Z orkiestrą Teatru Wielkiego wypracował precyzję rytmu, nienaganną intonację (a fragmentów bardzo trudnych bynajmniej tu nie brak) i, przede wszystkim, przekonującą interpretację – muzyka neoklasyczna domaga się obiektywizmu i pewnego zdystansowania, niepozbawionego jednak żywych emocji.
Partnerzy premiery:




Spektakl wpisany w obchody 100-lecia Awangardy w Polsce
Princesse Albine / Biała Księżniczka:
Patrycja Krzeszowska

Princesse Albine / Księżniczka Biała (tancerka):
Alicja Bajorek

Tibialègre / Lekkipiszczel:
Agnieszka Makówka

Tibialegre / Lekkipiszczel (tancerka):
Valentyna Batrak

Falcon Fou / Sokół Błazen:
Łukasz Gaj

Falcon / Sokół (tancerz):
Tomu Kawai

Le Roi Tireboule / Król Strzałwgłówkę:
Janusz Ratajczak

Le Grand Veneur, Don Toribe / Wielki Łowczy Cmentarza Niehonorowanych:
Dawid Kwieciński

Don Suave, Ministre de Distraction Publique / Szambelan Rozkoszny, Minister Publicznej Rozrywki:
Aleksander Zuchowicz

Ministre de l'Ordre, Roi des Massues / Minister Publicznego Porządku, Barbarzyńska Pałka, Król Pałek:
Aleksander Kunach

Ministre du Tresor, Roi des Glaives / Minister Skarbu, Wincenty Długarączka, Król Mieczy:
Robert Ulatowski

Ministre de la Justice, Tragaldabale, Roi des Coupes / Minister Sprawiedliwości, Pokrętny Lis, Król Pucharów:
Patryk Rymanowski

Général Crénom, Huissier, L'agitateur / Premier Ostrożny Małymózg, Odźwierny, Agitator:
Stanisław Kierner

Roi des Ors / Król Złota:
Łukasz Motkowicz

Roi des Glaives / Król Mieczy (tancerz):
Kyrylo Shcherban

Roi des Massues / Król Pałek (tancerz):
Gintautas Potockas

Roi des Ors / Król Złota (tancerz):
Nazar Botsiy

Roi des Coupes / Król Kielichów (tancerz):
Wojciech Domagała

Tigre / Tygrys Narodowy:
Tomasz Jagodziński

Chór, Balet i Orkiestra Teatru Wielkiego w Łodzi


Do góry

Przejdź na stronę: EdukacjaPrzejdź na stronę: Wirtualny spacer po Teatrze WielkimPrzejdź na stronę: Galeria plakatuPrzejdź na stronę: Galeria plakatu

design by fast4net